Analyse av en novelle

La oss sjå på ei novelle som er skriven av forfattaren Rune Belsvik, frå boka Kram snø av same forfattar, Cappelen forlag, 1981

Kram snø
Som ei uinntakeleg borg reiser jenteinternatet seg dimt og løyndomsfullt mot kveldshimmelen. Nokre vindu smågløttar taust ut mot guteflokken. Internatet pustar jentepust. Jentekroppane i sengene. Nakne bryst under dynene. Berre eit kast unna.

Gutane er ein mørk klump av kviskring og spenning. Snøgge avgjerdsler og køyvd lått. Prikkande gutenevar i kram snø.
Drivne av kjønn og uvite vert nevane stukne i snøfonnene. Pressar sammen harde ballar, med hjarto hoggande ut i stilla. Schwisjj!
Augene følgjer den kvite klumpen. Eit kast mot lagnaden.
Eit blautt klask, og vona vert knust mot kveldsvart betong. Likevel ei venting i guteflokken. Kanhende internatet sprekk. Veggene vil falle. Og natta vert brått full av nakne jentekroppar.
Stilla legg seg att.
Gutane pustar ut. Pakkar nye ballar.
Schwishjj!
Inn eit ope vindu. EI BOMBE I TEMPELET. Dei held seg for øyrene i vente på ein eksplosjon. Kvelden dirrar. Skjelv.
Stille att.
Og ballane byrjar verte mange. Kvite, krafsande mot den urørlege betongkroppen.
-Fa'en te kvinnfolk!
Då, brått, kjem vaktmeisteren overraskande på dei.
Denne novella er svært kort, og knapp i forma. Avsnitta er mange, og rytmen opphakka. Vi møter inga innleiing som fører oss inn i miljø og situasjon. Opninga er ei skildring av kjenslene hos gutane, korleis dei opplever jenteinternatet. Vi får inga forklaring på kven gutane er; det er overlatt til lesarens meddikting å finne ut av. Personane i teksta er gutane og jentene i internatet. Jentene møter vi ikkje på scenen sjølve, men gjennom gutane sine kjensler for dei. Poenget, temaet, i teksta er korleis unge gutar i flokk kan oppleve å lengte etter det uoppnåelege andre kjønn. Gutane er styrte av drifter som dei ikkje kontrollerer sjølve. Spenninga får vi gjennom den ikkje ufarlege snøballkastinga gjennom vindauge i internatet. Da ikkje noko skrekkeleg skjer, utfører gutane handlinga på nytt. Og faren aukar, ei bombe i tempelet. - Men bomba smell ikkje, forventninga vert ikkje innfridd. Fa'en te kvinnfolk! "Konflikten" vert altså ikkje løyst slik hovudpersonane hadde ønskt.

Forteljaren

Forteljaren hadde sjølvsagt kunna lagt inn ei anna løysing, der ei av jentene kom ut, vart råka av ein snøball, skadd og var blitt heltinne. Det ville i så fall bli innfridde forventningar, og ein "søt" slutt der gutane fekk utløysing for driftene sine ved å få makt over jentene. Men så enkelt er det ikkje alltid i livet; mange kjensler og voner forblir innestengde. Slik sett er det ei livsnær løysing på konflikten. - Slutten på teksta er at vaktmeisteren kjem utanfrå og kuttar av heile handlinga. Situasjonen opphøyrer.

Kven som ser

Synsvinkelen er hos gutane: dei. Lesaren ser jentene gjennom augene til gutane. Forteljaren - eller den som skriv - er usynleg i teksta, men sit bak det heile med full styring på det som skjer. Forteljaren seier på tre stader i teksta at det er stilt. Dette oppattaket gjer stemninga meir intens. Dessutan vert det sett opp imot dei lydane som snøballane skaper: Schwisjj! Dermed får vi ein motsetnad, noko som også er med på å byggje opp engasjementet.

Korte setningar

Setningane er gjennomgåande korte, snaue. Her får vi opplevingar (konstateringar, ikkje søte kjensler), ikkje forklaringar (ingen fordi, slik at, på grunn av at)! Mange uttrykk er ikkje forma som setningar, men dei vert likevel avslutta med punktum: Jentekroppane i sengene. Nakne bryst under dynene. Berre eit kast unna. og Stille att. Når det nøkterne setningspreget forsvinn, og fleire nødvendige setningsdelar manglar, står vi att med kjenslene, og intensiteten aukar gjennom det.

Forteljargrep

Første avsnittet er ei skildring av korleis gutane opplever internatet. I resten av teksta får vi referat av handling og skildring tydeleg farga av forteljarens briller. Forteljaren ser noko gutane sjølve ikkje ser: Gutane er ein mørk klump av kviskring og spenning. Snøgge avgjerdsler og køyvd lått. Dette er sett av ein annan enn gutane, forteljaren. Når teksta seier at Augene følgjer den kvite klumpen. Eit kast mot lagnaden, er det og eit forteljargrep. Det er ikkje gutane, men forteljaren, som kallar det eit kast mot lagnaden. Dermed er forteljaren til stades, men han står ikkje ope fram i teksta.

Enkel handling

Handlinga i novella er svært enkel: Gutane kastar snøball mot huset, og dei følgjer snøballane med augene. Snøballane treffer betongen med blaute klask, deretter vert det heilt stilt, før handlinga gjentar seg, og det vert mange ballar av det. Handlinga vert avkutta ved at vaktmeisteren dukkar opp og set slutt for aktiviteten.

Flettar inn tankar og kjensler

Vi har éin einaste replikk: Fa'en te kvinnfolk! Forteljarens karakterisering av kjensler og handling får vi mykje av: Når han skriv at Stilla legg seg att, gir uttrykket ein annan verknad enn om han skreiv "Det vart stilt att". Forteljarens uttrykk verkar atskillig sterkare: Stilla kom som eit teppe og la seg over situasjonen. Uttrykka Inn eit ope vindu. EI BOMBE I TEMPELET. Dei held seg for øyrene i vente på ein eksplosjon. Kvelden dirrar. Skjelv er forteljarens omskriving av handling (snøballen går inn eit ope vindauge, og gutane held seg for øyrene) og tankar (ei bombe i templet, i vente på ein eksplosjon, kvelden som dirrar). Forteljaren flettar tankar og kjensler hos hovudpersonane inn i si framstilling av den konkrete handlinga. Dermed får vi ikkje noka nøktern, sakleg handling, men intense kjensler i hovudpersonane - som reaksjon på det som skjer på det konkrete planet.

Tilleggskommentarer fra brukere

Her kan du kommentere artikkelen.







Legg inn en melding!

Ditt kallenavn

Din kommentar (HTML-tagger fjernes) Ingen har lagt igjen kommentar til denne artikkelen - bli den første!