Det ER vanskeleg å slutte med noko, byrje med noko nytt eller endre ein uvane. Grunnen er at ein har repetert uvanane sine om og om igjen, kanskje over mange år. Då er vanane veldig innarbeidde og automatiserte. Det kan då verte vanskeleg å endre på dei, og du kan kjenne motstand og dessutan uro når ein vane skal endrast.

Vi er programmerte til å følge vanane våre, og det lettaste valet er det som først verkar mest behageleg. Det vert sagt at det tek minst tre veker å endre ein uvane og bygge ein ny vane. Jo større endringar du må gjere i livet ditt for å få til den nye vanen, desto meir krevjande er det. Kanskje er ikkje vanen heilt endra før du har heldt på i tre månader, og kanskje må du prøve igjen fleire gonger. Men det ER mogleg å få det til!

Prinsipp for endring

Når du skal gjere ei endring i livet, om det handlar om å verte meir strukturert med leksene, trene meir, spele mindre, ete mindre usunt, slutte å snuse eller noko anna, så er det same prinsipp som gjeld:

  1. Tenk igjennom kva du ønsker å oppnå.
  2. Ta ei avgjerd.
  3. Set deg oppnåelege mål.
  4. Ha ein god plan.
  5. Set i gang på eit planlagt tidspunkt.
  6. Følg planen.
  7. Gi deg ros undervegs for det du får til. 

 

Gode råd:

  • Ikkje endre på meir enn éin uvane om gongen. Dette er kjempeviktig! Det er veldig krevjande og vanskeleg å få ein ny vane til å verte der, spesielt om det er ein uvane du ønsker å verte kvitt, til dømes slutte å bite neglar eller slutte å røyke eller snuse.
  • Gjer ting på litt nye måtar. Om du til dømes bruker ha snusboksen i høgre lomme, legg han i venstre. Om du bruker ha mobilen ved sida av deg når du gjer lekser, legg han i gongen. Om du bruker gå innom butikken på veg heim frå skulen og kjøpe eit skulebrød, vel ein annan veg osv. Dette kan hjelpe deg til å verte meir medviten og ikkje handle ut frå gammal vane.
  • Set deg oppnåelege mål. Set du for store mål, veit du undermedvite at det ikkje vil gå, og du lurer deg sjølv. Små mål er moglege å gjennomføre, og så kan du sette deg neste lille mål når det første er nådd. Set deg mål på nytt til dømes kvar første dag i månaden
  • Ha ein konkret plan for nye vanar. Om du til dømes ønsker å ete sunnare eller trene meir, kan det vere lurt å ha tenkt igjennom kva du no skal ete og ha det tilgjengeleg eller tenke igjennom når og kor mykje du skal trene. Så kan du tenke igjennom og skrive ned korleis livet ditt kjem til å verte om du klarer gjennomføre dette. Minn deg på dette kvar morgon når du står opp, og kvar kveld før du legg deg.
  • Heng opp ein lapp med påminning om målet ditt og kva du skal gjere. Du kan henge han på dodøra, på kjøleskapet eller på utgangsdøra. Du kan skrive det på skjermspararen på PC-en eller mobilen, eller lage andre påminningar som passar for deg.
  • Skriv ned kva du ser at du kan oppnå på kort sikt og på lang sikt med endringa. Dette hjelper deg å vere medviten på målet du vil nå, og det kan hjelpe deg å halde kursen mot det langsiktige målet ditt. Det du vil sjå, er at det du oppnår på kort sikt, kan vere meir eit ubehag enn berre positivt. Til dømes kan det du oppnår på kort sikt med å trene, vere at det er slitsamt og gjer deg støl. Då er det viktig ikkje å gje opp, men minne deg om at det du gjer, faktisk fører deg mot det langsiktige målet ditt.
  • Fastset ein oppstartsdato: Set eit raudt kryss i kalenderen din på den dagen du har tenkt å byrje med den nye vanen. Heng han opp på veggen ein stad der du ser han ofte og heng gjerne opp fleire slike kalendrar rundt omkring i huset. Då vert du mint på det ofte. Så skal du sette eit raudt kryss på kvar einaste dag som du har klart det. Då vil du verte oppmuntra når du ser at du faktisk klarer det fleire dagar på rad. Og det vert då meir sannsynleg at du faktisk skal klare det. Sjølvros undervegs er uvurderleg. Førebu deg litt til denne datoen, så du er klar når han kjem.
  • Måloppnåing må påskjønnast. Set opp små premiar for deg sjølv undervegs. Du kan til dømes unne deg noko du set pris på når du har klart det du har bestemt deg for i 7 dagar på rad.
  • Tilbakefall vil kome. Om du får eit eller fleire tilbakefall, så ikkje fortvil. Dette er heilt vanleg, og nesten ikkje til å unngå. Det gjev deg litt meir røynsle til å få til endring i neste runde. Kom igjen, dette skal du klare!
  • Gjer gjerne ei avtale med nokon som kan støtte deg på ein god måte, eller skriv ein sluttekontrakt med deg sjølv. Å ha ein forpliktande avtale kan vere til god hjelp. Kanskje er det ein venn eller ein i familien som òg vil gjere ei livsstilsendring. Er de to, kan det gå lettare å få det til

Vil / vil ikkje

Det er veldig vanleg å kjenne at ein er ambivalent når ein skal endre på ein vane ein har hatt over lang tid. Vanen, eller uvanen, er som ein «gammal venn», og det er jo ikkje så lett å skilje seg av med ein slik. Det kan vere til hjelp å vite at denne ambivalensen er noko som høyrer med det å endre. Aksepterer du at du har denne «vil/vil ikkje»-kjensla, og at det faktiske er ein viktig del av det heile, er du på god veg. Når du vert meir medviten på det, er det lettare å akseptere at lysta til å venne tilbake til gamle mønster ikkje tyder at det ikkje går å endre, men at det er menneskeleg og noko som du kan greie å overvinne med litt jobbing. Du må jo gjerne gjennom noko ubehag ved å endre, og vi prøver jo instinktivt å unngå ubehag.

Ein må altså akseptere ambivalensen og eventuelt ubehag, bruke fornufta meir enn kjenslene og ha fokus på det du kan oppnå på litt lengre sikt.

Ver òg litt realistisk og grei med deg sjølv: Er du sikker på at du verkeleg treng å legge om vanane? Nokre gonger kan press frå andre og «trendar» vere det som gjer at du prøver å endre deg. Hald fokus på det som er viktig for deg og at du skal ha eit bra liv og oppnå det som er viktig for deg.

Tips til små mål du kan sette deg:

    Ny vane: Vil stå opp tidlegare om morgonen så eg rekk skulen

    Første mål: Legge meg kl. 22.30 og slå av PC og mobil ein halv time før.

     

    Ny vane: Vil verte sunnare og sprekare

    Første mål: Gå alle trapper i staden for heis og rulletrapper. Ete frukost kvar dag.

     

    Ny vane: Vere mindre avhengig av sosiale medium

    Første mål: Sjekke oppdateringar før skulen, i storefri og etter skulen.

     

    Ny vane: Ikkje snuse.

    Første mål: Ikkje snuse etter at du har pussa tennene.

     

    Ny vane: Bruke mindre tid på seriar

    Første mål: Set av ein time kvar dag til å sjå seriar etter at du har gjort lekser ein time først.

     

    Nye vanar: Sjå mindre på porno.

    Første mål: Sjå porno ein gong om dagen etter at du har gjort lekser ein time først.

     

    Ny vane: Hjelpe til meir heime.

    Første mål: Ta ut av oppvaskmaskina ein gong i veka utan at nokon bed om det. Rydde rommet kvar fredag.

     

    Ny vane: La kvisene få vere utan å klemme på dei.

    Første mål: La ei kvise få vere heilt i fred.

     

    Ny vane: Ete mindre sukker.

    Første mål: Drikke brus berre fredag og laurdag. Ha med vatnflaske på skulen.

     

    Ny vane: La neglane få gro utan å bite på dei.

    Første mål: Setje på plaster på fingertuppane og ha dei på minst tre fingrar på kvar hand ut dagen.

    Ny vane: Vere meir med venner.

    Første mål: Spele eller vere 1/2 time mindre på nett og gjere ei avtale med ein venn etter skulen.

    Når er det viktig med endring?

    Å vere avhengig er noko som gjer at det går ut over viktige ting som du elles ønsker å gjere i livet. Om åtferda di òg kan ha helseskadelege konsekvensar, kan endring vere viktig. Elles er det kanskje berre små justeringar som skal til? Vurder kor viktig det er å slutte med noko eller endre på uvanane, kontra det å vere nøgd med deg sjølv som du er. Kanskje er det bra nok som det er akkurat no?